(Muudama Muddama?

0
264
Agartuu Qeerroon: Muudama ammaa akkamiin ilaala?
(Muudama Muddamaa)
Wayyaaneen waggaa 27 hololaan uummata afaanfajjeesuun uummata burjaajessitee, garbummaa Bilisummaa fakkaattu jiraachisuuf tattaafataa turte. Karoorri sun waggoota 24 ishee asitti harkaa dhahame. Amma waggaa 28 keessa ammoo maqaa haaromsaan uummata burjaajessuu jabeessite. 
 
Waggoota hedduu uummata, sobuu, gowwomsuu, waan hinjirreen itti fakkeessiin uummata gurra dhiqaa (gowwomsaa) baateetti. Suuta uummata seenanii, onnee uumataa rurukatanii ilaalaa dhufan. Jalqaba maqaa “durree dimokiraasii bal’isuun” ajandaa baafatan bara kana jechuudha. Dirree dimokiraasii bal’isuuf ofiisaanii wal hirs’isuun barbaachisaa ture. Sababaan dirree sana guutee kan rakkise, kan dhiphise isaanuma qaamoota afaan fajjiif bobbaafaman kana. Hololli dirree dimokiraasii bal’isuu, onnee nama muraasaa akka dibbee durba Biirraa rukutuu danda’e. 
 
Xiqqoo turaniimmoo “hidhamaa mara hiikuu, mana hidhaan Maakalaawwii cufanii muuziyeemii taasisuu” jechuun mirqaansa qilleensaan uummata afaan fajjeessuu irratti hojjeetan. 
 
Haalota amma Oromiyaaf Xoophiyaa keeaaatti ta’aa jiran kun martuu wantoota muddamaan raawwataa jiranidha. Qabsoon uummataa Wayyaanee saatii hudhee jiru kanatti, badiiwwaan waggaa 27 dura dalagaa turan, addatti saamicha bara 1990 oota keessa Oromoo irraan gahaa turan bararaamuuf “Dinninnatiin” ( Tikoonni) Tigiree fala kana falataniiru. Caccabuu sirnichaa guutummaatti kan raagessu Muudamsa muddamaa tibbanaati. 
 
Amma maaliif muudama Oromoof nama footoo Oromoo fakkaatu muuduutti luuchaa’anii?
 
Muudama kanarraa faayidaa garaagaraa argachuuf kan yaalan ta’us, kun wayyaanee waan gargaara. Sirna sanaan Oromoon akka hinbulle dhibbaa dhibba, Tikoonni Tigiree baraniiru. Hojiin Tikaa isaaniis duraa laamshaa’aa dhufeera. Hojii Siyyaasaa keessatti Tiki hojii dadhabnaan, siyyaasni biyyatti nii burkaata’a. 
 
Tiki Tigiree akkamittin dadhabuu dandaa’an? Tikoonni sirna Wayyaanee keessaa, uummata Oromoo nyaataa turan, dhiiga ilmaan Oromoon harka dhiqatanii lulluqataa turan. Dargaggeessi Oromoo qabsoo taasise keessaatti, xiyyeeffannaan Tikaaf, basaasaa Wayyaanee irratti fuulleffate. Basaasaan gaafa qabsoon rukutamu hojiin Wayyaanee harkaa bittine. Tika Wayyaanee Oromoo ta’ee maallaqaan gowwomfamu, du’aan adabuun kanneen biraaf akka yaaddoo ta’utti qabsoo isaa gadjabeesauun Qeerroon Bilisummaa fardeesse hojjete. Kun marti gulubii Sirnichaa rukutuuf, gulubii sirna nama nyaataa, sirna ajjeesaa ta’e Wayyaanee rukutuuf kan Qeerroon Bilisummaa itti gargaarame. 
 
Har’a Tiki Wayyaanee sammuu rukutameera. Qaamaan jiraatanis jireenya sodaaf bir’annaa akka jiraatan taasifame. Fandalalanii hojii uummata gidirsu laphee dhiibanii hojjechuu hindanda’an. Waggoota 4 oliif Tika Wayyaanee maseensuu irratti qabsoon Qeerroon ABO jala hireere taasise barbadaa’ina Tikoota Wayyaanee saffisiise.
 
Amma hojiin Tikaa waan tokko qofaa taatee jirti. Sunis nageenya Saamtotaaf, hattoota uummata kana saamaa turaniif nageenya erguudha. Kanaaf ammoo walii galanii, ABO biyya sana dhuunfachuurra kanuma waliin garboomsaa turan OPDO tti biyya laatanii hulluuqanii sirna sana keessaa bahuuf yaadameeti. 
 
Amma Tigiroonni uummata saaman malaan hulluuqanii bahuuf daandii totolfataa jiru. Nageemya isaanii eeggachuurrarri argamaa jiru. Gaaffii uummataa waan deebi’e fakkeessuun OPDOf aangoo laatanii nagaan jiraachuu barbaadu. 
 
Qabeenyaan akka of gahan cimsanii beeku. Hanga Tigirootaaf Tika Wayyaanee kan maallaqaan of utubee jiru hinjiru. Maallaqni isaan saaman jireenya biyya isaaniif gaha ta’uu hubataniiru. Kanaaf Tiki Tigiree saamtota akka Abay Tsayee, Gabra Tsiyon Gabra Mikaa’el, fi kkf hojii manaa laataniiru. Hojiin manaa Tiki kun laayeef, akka aangoo OPDO tti laataniidha. 
 
Aangoo OPDOtti laachuun waan isaan argatan guddaan nageenya isaaniitu tikfama. Jireenya isaaniitu jeeqamsarraa walaba ta’a. Kanaaf aangoo kana OPDO tti kennanii ilaalaa jiru. “Waan saamaa turre nu gaha, amma nageenya keenya eegganna” waan jedhan fakkaatu. 
 
Kanaaf muudama Muddamaati malee, kan haalaaf akkaataa qabu miti. Qabsoo uummataa keessatti dhiiga dhangalaa’aa tureef adaba akka hinfudhanne wal suphaa jiru, saamicha uummatarra gahe akka seeratti isaan hindhiyeessinetti of suphaa jiru. 
 
Qaama uummata ajjeesaa ture, akka seeratti hindhiyaaanneef hojii Tiki (basaastonni) Wayyaanee hojjetanidha. Hojii Wayyaanee kanaaf harka reebuun hinfeesisu. 
 
Haa ta’uutii OPDO eega akkanaa wal muuduu dandaa’anii wantoota hedduu hojjechuu malu.
 
1, Lafa uummata duraa saamame uummata lafti duraa saamamee fala dhahuu.
2, Qaama uummata ajjeesaa turan Seeratti dhiyeessuu 
3,Shororkeessa keeyyata jedhu haalaan jijjiiruu
4, Gaaffii uummataa deebisuu, gaaffii Abbaa biyyummaa, gaaffii mirga namoomaa, mirga uummaamaa sarbaamaa jirruuf gaafataa jirru deebisuu
5, Qondaala Wayyaanee uummata saamaa turan seeratti dhiyeessuu fi akkuma Tigirootaa saanicha uummata keenya geessisaa jiranitti jara saamaa turan, issunuma OPDO keessallee waarra jiran seeraan gahuu
 
Yoo dandaa’aan gaarii ta’uu mala. Dhibbaa dhibbatti muudama Wayyaanee laatteef kanaan ammoo kana gochuu hindandaa’an. Kan kana laateef badii ka qabu waan ta’eef harka irra qabuuf taa’u.  Amma qabsoon jabaachuu qaba.
 
 
Horaa Bulaa
Loading...

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here